The cultural ‘Staphylococcus aureus ’ in foods

บทนำทั่วไป
                     เชื้อ Staphylococci เป็นเชื้อที่แพร่กระจายอยู่ทั่วไปในธรรมชาติ มักพบที่ผิวหนังปาก จมูกของมนุษย์และสัตว์ ก่อให้เกิดโรคหลายโรค เช่น ฝี หรอง พุพอง ปอดอักเสบ อาหารเป็นพิษStaphylococci ที่สำคัญคือ Staphylococcus aureus
                            Staphylococcus aureus  เป็นสาเหตุของโรคอาหารเป็นพิษที่มีการระบาดอยู่เสมอ เนื่องจากเชื้อมีการสร้าง exotoxin ที่เรียกว่า Enterotoxin ออกมาในอาหารซึ่งทนความร้อนได้พอสมควรเมื่อผู้บริโภครับประทานอาหารที่มีเชื้อเจริญ่อยู่ หรือไม่มีเชื้อแต่มี Toxin อยู่จะทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย แต่มีอัตราการตายต่ำ มักมีอาการดีขึ้นเองภายใน 24 ชั่วโมง อาหารที่มักตรวจพบเชื้อนี้ได้เสมอ ได้แก่ น้ำสลัด มันฝรั่ง เนื้อสัตว์ชนิดต่างๆนอกจากนี้ยังพบในน้ำนและผลิตภัณฑ์อีกด้วย

วัสดุและอุปกรณ์               
1. อาหารเลี้ยงเชื้อ  Mannitol salt agar (MSA)(B053/500g) หรือ Baird-parker medium ( BPM )(B013/500g) ที่เตรียมและผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว  (สำหรับ BPM  ให้ผสม egg yolk telurite 3.5 % (BF007/100ml)  ก่อนใช้  )
2.   Nutrient broth(B274/500g) ในหลอดที่เตรียมและผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว
3.   Nutrient gelatin (B296/500g) ในหลอดที่เตรียมและผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว
4.   Mannitol broth(B251/500g) ในหลอดที่มีหลอดดักก๊าซบรรจุอยู่
5.   Blood agar(B117/500g)  ที่เตรียมและผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว
6.   Antiserum  ในการทดสอบ Phage typing ของ S.aureus
7.   จานเพาะเชื้อที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว
8.   Plasma
9.   ตัวอย่างอาหาร
10.  น้ำกลั่น หรือ ฟอสเฟตบัฟเฟอร์ที่ฆ่าเชื้อแล้วสำหรับเจือจางตัวอย่างอาหาร
11.  ชุดย้อมสีแกรม(Gram’s Iodine BA027/100 ml,Gram’s Safranin      BA028/100 ml,Gram’s Crystal violet  BA087/100 ml)
12. อ่างน้ำร้อน
13. ปิเปตที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว

วิธีปฏิบัติ
1. เจือจางตัวอย่างอาหาร 25 กรัม ในน้ำกลั่น 225 มิลลิลิตร ทำให้เป็นเนื้อเดียวกัน แล้วนำอาหารเจือจาง 1 มิลลิลิตร ไปเจือจางต่อในน้ำกลั่น 9 มิลลิลิตร 2. ทำเช่นเดียวกันนี้จนได้ความเจือจางที่เหมาะสมนำตัวอย่างอาหารที่มีความเจือจางที่เหมาะสมมา 1 มิลลิลิตร ใส่จานเพาะเชื้อ แล้วเทอาหารเลี้ยงเชื้อ MSA หรือ BPM  ชนิดใดชนิดหนึ่งลงไป  ผสมให้ตัวอย่างอาหารกับอาหารเลี้ยงเชื้อเข้ากันดี  ทิ้งไว้ให้แข็ง ทำ 2 ซ้ำ
3. บ่มเชื้อที่อุณหภูมิ 35 องศาเซลเซียส นาน 24-48 ชั่วโมง
4.  สังเกตโคโลนีที่เกิดขึ้นบนอาหารเลี้ยงเชื้อ ลักษณะโคโลนีของ Staphylococcus aureus ใน MSA  จะกลม สีเหลืองทองรอบโคโลนีมีสีเหลือง ส่วนใน BPM จะมีโคโลนีสีดำล้อมรอบด้วยวงใส
 5. เมื่อได้โคโลนีที่มีลักษณะตามที่ต้องการแล้ว นำมาย้อมสีแกรม ลักษณะรูปร่างของ  Staphylococcus aureus จะมีรูปกลมอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ติดสีแกรมบวก
6. นำเชื้อที่ได้มาทำให้บริสุทธิ์ในอาหารเลี้ยงเชื้อชนิดเดิม
7.  เลี้ยงเชื้อใน Nutrient broth(B274/500g) ให้มีอายุ 18 ชั่วโมง
8.  นำเชื้อ 0.5 มิลลิลิตรไปทดสอบ Coagulase กับ Plasma   0.5 มิลิลิตร แล้วบ่มไว้ในอ่างน้ำร้อนที่อุณหภูมิ 37 องศาเซลเซียส หาก Plasma แข็งตัวภายใน 3 ชั่วโมง ถือว่าให้ผลบวก ซึ่งเป็นความสามารถของ Staphylococcus aureus
9.  ทดสอบการย่อย gelatin ใน  Nutrient gelatin (B296/500g) โดยการ stab เชื้อหรือให้ห่วงเขี่ยเชื้อนำเชื้อที่ต้องการทดสอบแทงลงไปในอาหารตรงๆแล้วนำขึ้นมาตามรอยเดิม บ่มที่อุณหภูมิ 37 องศาเซลเซียส 24 ชั่วโมง หากพบว่า gelatin  เหลวที่อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียส ถือว่าให้ผลบวก ซึ่งเป็นความสามารถของ Staphylococcus aureus
10. ทดสอบการหมักย่อย Mannitol broth(/500g) ถ้าให้กรดถือว่าให้ผลบวก ซึ่งเป็นความสามารถของ Staphylococcus aureus
11. ทดสอบความสามารถในการทำให้เม็ดเลือดแดงใน Blood agar(B117/500g) แตก หากเกิดการแตกของเม็ดเลือดแดงแบบ ß-hemolysis ถือว่าให้ผลบวก ซึ่งเป็นความสามารถของ Staphylococcus aureus
12. ทดสอบชนิดของเชื้อกับ antiserum โดยสังเกตจากการเกิด agglutination หากชนิดของเชื้อกับ antiserum มีความจำเพาะต่อกัน

****หมายเหตุ  บทความนี้ไม่สามารถใช้อ้างอิงเชิงวิชาการ****
***บริษัทฯใคร่ขอขอบพระคุณอาจารย์ สุมาลี  เหลืองสกุล     จุลชีววิทยาทางอาหาร     ผู้เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์หนังสือและเราไม่มีเจตนาจะแสวงหาประโยชน์อื่นนอกจากให้ผู้ใช้เกิดประโยชน์ในการเลือกใช้สินค้าเท่านั้น
***บริษัทฯขอสงวนสิทธิ์ในการเปลี่ยนแปลง แก้ไขเพิ่มเติม เพื่อความสะดวกในการศึกษา****
บรรณานุกรม
สุมาลี  เหลืองสกุล  2539   จุลชีววิทยาทางอาหาร    ฉบับปรับปรุงใหม่ โรงพิมพ์ชัยเจริญ กรุงเทพฯ Barnett, H.L. 1955. Illustrated Genera of Imperfect Fungi. Burgess, Minneapolis. Collins, C.H.;P.M, Lyne. And J.M Grange. 1995.
            Microbiology. Difco Laboratories incorporated Detroid Michigan . USA.  DiLiello, L.R 1982. Methods in Food and Dairy Microbiology. AVI Publishing Company, Inc
Principle and Specific Application. Oxford: Blackwell Scientific  Publications. Johnson, T.R.; C.L. Case.1989.  Laboratory Experiments in Microbiology. Brief ed., Second ed. The benjamin/ Cummings Publishing Company. Inc. New York.